
Γράφει ο Αθανάσιος Σαββάκης
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, το 74% των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην Ελλάδα είναι μικρότερες από 5 εκτάρια, ενώ διαχειρίζονται μόλις 23% της γεωργικής γης. Πρόκειται για έναν από τους πιο κατακερματισμένους αγροτικούς τομείς στην Ευρώπη.
Αυτός ο κατακερματισμός δεν είναι απλώς στατιστικό δεδομένο. Μεταφράζεται σε:
• χαμηλή διαπραγματευτική ισχύ,
• περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια και τεχνογνωσία,
• δυσκολία υιοθέτησης βιώσιμων πρακτικών,
• αδυναμία συμμετοχής σε νέα σχήματα αξίας, όπως το carbon farming.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι ο αγρότης.
Είναι το σύστημα μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει.
Η μετάβαση ξεκινά από το έδαφος.
Η πραγματική μετάβαση του πρωτογενούς τομέα δεν ξεκινά από επιδοτήσεις ή κανονισμούς.
Ξεκινά από το έδαφος.
Η υγεία του εδάφους (soil health) αποτελεί τον κοινό παρονομαστή:
• της παραγωγικότητας,
• της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή,
• της μείωσης των εισροών,
• και της δέσμευσης άνθρακα.
Σε αυτό το σημείο, τα biosolids, όταν είναι πιστοποιημένα, ασφαλή και ιχνηλάσιμα, παύουν να θεωρούνται απόβλητα. Μετατρέπονται σε στρατηγικό κυκλικό πόρο:
• επιστρέφουν οργανική ύλη στο έδαφος,
• βελτιώνουν τη δομή και τη γονιμότητα,
• μειώνουν την εξάρτηση από συνθετικά λιπάσματα,
• και δημιουργούν μετρήσιμη περιβαλλοντική αξία.
Για μικρές και κατακερματισμένες εκμεταλλεύσεις, όπως στην Ελλάδα,
η κυκλική διαχείριση εδάφους δεν είναι “πράσινη πολυτέλεια”.
Είναι εργαλείο επιβίωσης και προσαρμογής.
Carbon farming: όχι χωρίς δομές
Το carbon farming συζητείται όλο και περισσότερο ως λύση για το κλίμα και το αγροτικό εισόδημα.
Όμως, χωρίς αυταπάτες:
Ο Έλληνας αγρότης δεν μπορεί μόνος του:
• να μετρήσει αξιόπιστα τη δέσμευση άνθρακα,
• να την πιστοποιήσει,
• ούτε να τη μετατρέψει σε οικονομικό όφελος.
Εδώ αναδεικνύεται ο κρίσιμος ρόλος της Πολιτείας και των θεσμών:
όχι απλώς ως μηχανισμών επιδότησης,
αλλά ως αρχιτεκτόνων συστημάτων.
Συστήματα που:
• συνδέουν biosolids, soil health και carbon farming σε ενιαίο πλαίσιο,
• βασίζονται σε δεδομένα, μετρήσεις και πιστοποίηση,
• επιβραβεύουν αποτελέσματα, όχι προθέσεις.
Χωρίς τέτοιες δομές, το carbon farming κινδυνεύει να μείνει ένα ακόμα αφήγημα πολιτικής.
Με αυτές, μπορεί να γίνει εργαλείο αγροτικής και περιβαλλοντικής στρατηγικής.
Συμπέρασμα
Για χώρες όπως η Ελλάδα, το ζητούμενο δεν είναι η κλίμακα.
Είναι η οργάνωση, η τεκμηρίωση και η σύνδεση του πρωτογενούς τομέα με τις κυκλικές ροές πόρων.
Η κυκλική οικονομία στην αγροτική παραγωγή δεν είναι ESG επικοινωνία.
Είναι υποδομή πολιτικής, υποδομή εδάφους και τελικά υποδομή ανθεκτικότητας.